ازدواج با غیرهموطن آری یا خیر؟

سلامت نیوز:ازدواج امری پسندیده و سنتی است حسنه که دین اسلام و تمام ادیان الهی با هدف حفظ ارکان جامعه از آسیبهای مختلف و کمک به رشد و تعالی افراد، بر آن تاکید داشته و دارند. اما گاه ازدواج شرایط ایدهآل و مطلوب خود را از دست داده و به یک معامله تبدیل میشود!

به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایسنا، یکی از گونههای ازدواج که بیشتر از آنکه پیروی سنت و حفظ دین و شکلدهی خانواده و قوام جامعه، مقصود و هدفش باشد، انجام یک معامله را هدف قرار داده و میدهد، ازدواج با غیرهموطن، غیر همکیش، غیر همسنخ و ... است.

وقتی فردی با هدف گرفتن اقامت یک کشور، یا دریافت حقوق شهروندی از کشوری، رهایی خانواده از تنگناهای مالی و فشارها و تهدیدهای خانواده و ... تن به یک ازدواج میدهد، به حتم نمیتوان چنین حرکتی را یک ایدهآل نامید، چه رسد به توصیه آن!

ما ایرانیها هم سالهاست با همسایههای افغانستانی در کشور خودمان، زندگی میکنیم. جنگ و هزار مشکل فرهنگی و اجتماعی آنها را وادار به مهاجرت کرده است و یکی از بهترین مقصدها، ایران بوده و هست.

ایران و افغانستان هم به لحاظ جغرافیایی نزدیک هستند و هم از لحاظ زبان و فرهنگ و دین شباهتهای زیادی با هم دارند. به مرور زمان این ارتباطها نزدیکتر شده است.

اما طولانی شدن دوران بیثباتی در کشور افغانستان و شرایط مطلوب زندگی در ایران، مهاجران افغان را آنقدر ماندگار کرده که امروز و بعد از نزدیک به چهار دهه، بسیاری از جوانان و نوجوانان افغان، وطن اصلی پدران خود را ندیدهاند!!

آنان در ایران به دنیا آمده و بزرگ شدهاند. همین جا درس خواندهاند و احتمالا در همین کشور هم ازدواج میکنند و ماندگار میشوند.

طی اینسالها، دیدهایم دختری ایرانی به دلایلی خصوصا فقر، فشار مالی و ... به اجبار برای همسری مردی افغان بر سر سفره عقد نشانده شود! اما کمتر شنیدهایم زن افغان به همسری مرد ایرانی، تن داده باشد.

اما اینکه فشاری دستوری برای نشاندن دختران ایرانی بر سر سفره ازدواج همکیشان و همسایگان افغان، علنی از سوی مسئول و نهادی مسئول، وارد شده باشد، یا دستورالعملی تدوین و با هدف ترغیب ازدواج زنان ایرانی با اتباع خارجی، تسهیلاتی در نظر گرفته شود! جای بحث و سئوال دارد.

موضوعی که در نهاد شورای اسلامی شهر شیراز مطرح شد و اگرچه لحن بیان کننده مطلب منجر به واکنشی تند از سوی رسانهها و مردم و عذرخواهی شورا و شخص بیان کننده مطلب شد اما شواهد نشان از تداوم تاکید یکی از نمایندگان مردم شیراز در شورای اسلامی این شهر بر ایجاد یک نگاه قانونی برای ترویج ازدواج دختر ایرانی و پسر افغان دارد.

بر اساس آماری که چندی پیش علی اکبر محزون -مدیر کل دفتر اطلاعات و جمعیت مهاجران سازمان ثبت احوال کشور- ارائه کرده است در سال ۹۲، حدود ۶۶۰ مورد ازدواج مرد ایرانی با زنی از اتباع بیگانه به ثبت رسیده که این تعداد در سال ۹۳ با افزایش رو به رو بوده، چنانکه در ۹ ماه اول سال ۹۳ ، ۵۶۰ مورد ازدواج مرد ایرانی با زنی غیر ایرانی ثبت شد، در حالی که نسبت به سال ۹۲ رشدی 23.6 درصدی را در ازدواج مردان ایرانی با اتباع خارجی نشان میدهد.

یکی از پرسنل سفارت افغانستان و مسئول مجوز ازدواجهای اتباع افغانی با ایرانی مدعی شده بود که روزانه سه زن ایرانی برای ازدواج با مرد افغان و هر پانزده روز یک بار سه پسر ایرانی برای ازدواج با دختر افغان به این سفارتخانه مراجعه میکنند. البته این موضوع به اثبات نرسیده است و میتواند تنها نظر شخصی یک فرد باشد.

برخی از جوانان افغان مهاجر در ایران گفتهاند به هنگام گرفتن مدارک شناساییشان از اداره اتباع خارجی، برگهای جلوی روی آنان گذاشته و از آنان خواسته میشود آن را امضا کنند. امضای این برگه فرد را متعهد میکند که به هیچ وجه با یک دختر ایرانی ازدواج نکند.

در ماده پنج قانون ورود و اقامت اتباع بیگانه یکی از شرایط صدور اجازه اقامت دائم، داشتن زن و فرزند ایرانی است. اما در این میان باز هم بازنده اصلی زن است. ماده 1060 قانون مدنی کشور ازدواج زن ایرانی با اتباع خارجی را به کسب اجازه مخصوص از طرف دولت موکول کرده بهطوری که به فرزندان زنان ایرانی که با مجوز رسمی با مردان خارجی ازدواج میکنند به شرطی که در ایران متولد شوند شناسنامه داده میشود. این قانون یعنی زنانی که از دولت اجازه رسمی نگیرند، نباید منتظر هیچ حمایتی باشند چرا که نه تنها نام فرزندانشان هیچگاه در شناسنامهشان ثبت نمیشود که حتی نمیتوانند اجازه اقامت دائم در سرزمین مادری را بگیرند.

گفته میشود مهاجران افغانی تاکنون بیش از 30 هزار ازدواج در ایران داشتهاند که تولد هزاران فرزند بیهویت نیز نتیجه آن بوده است. این در حالی است که بیش از 800 هزار نفر از افغانها ادعای تابعیت ایرانی دارند.

دکتر حلیمه عنایت، جامعه شناس و عضو هیات علمی دانشگاه شیراز در این خصوص به ایسنا گفت: من قبول ندارم که رغبتی در دختران ایرانی برای ازدواج با خارجی ها و مخصوصا افغانیها به وجود آمده است. مسئولی که در این مورد صحبت میکند نظر شخصی خود را عنوان میکند و دلیل علمی ندارد. اگر در استانهای خراسان و سیستان و بلوچستان ازدواج ایرانی و افغانی رخ میدهد طبیعی است ولی در سایر شهرها طبیعی نیست.

عنایت افزود: گاهی یک دختر ایرانی علاقهمند است با یک فرد اروپایی ازدواج کند، این علاقهمندی به این دلیل است که دختر دنبال آرمانهایی است که میتواند در کشورهای اروپایی به آن برسد و اهداف خاصی دارد. اما فردی که تصمیم میگیرد با یک افغانی ازدواج کند باید بررسی شود. باید دید این دختر در چه خانوادهای بزرگ شده است. بیشتر این دختران در خانوادههایی هستند که از لحاظ مالی شرایط مناسبی ندارند. طبق رسم افغانستانیها بابت این ازدواج مبلغی از خانواده پسر دریافت میشود و خانواده دختر راضی است. میتوان در این خانوادهها عدم آگهی را مشاهده کرد.

وی با بیان اینکه یک ازدواج سالم به خیلی ویژگیها نیاز دارد، گفت: بین ایرانی و یک خارجی آنقدر تفاوت وجود دارد که این ازدواج را ناممکن میکند. هر کشور شرایط خودش را دارد و فرهنگها متفاوت است. هر چقدر هم ارتباطات جهانی ایجاد شده باشد باز هم نمیتوان گفت کشورها شبیه هم شدهاند.

عنایت گفت: هر چند ممکن است ازدواج افراد با فردی غیر هموطن منع قانونی نداشته باشد ولی از لحاظ اجتماعی امکانپذیر نیست و مشکلات فراوانی را میتواند ایجاد کند.

این جامعه شناس با اشاره به اینکه تحقیقات نشان میدهد هنوز هم میل به ازدواج با هم قبیله و هم قوم در همه جوامع بیشتر است، گفت: این باور وجود دارد که ازدواج یک تحرک اجتماعی است ولی در جامعه ما چنین چیزی نیست. ما هنوز تحت تاثیر ارتباط جهانی قرار نگرفتهایم. ما هنوز تفاوت قومیتها و فرهنگها را در جامعه میبینیم.

عضو هیات علمی دانشگاه شیراز گفت: اگر یک زن ایرانی با یک مرد افغانی ازدواج کرد و وارد آن کشور شد باید تابع قانون آن کشور شود. باید دید قانون آنها و نگرشها در مورد زن چیست. یک جامعه مردسالار که با قواعد خودشان با زن برخورد میکنند. در صورتی که در ایران نیز بماند مشکلات مخصوص به خودش را دارد.

وی خاطرنشان کرد: این موضوع دقیقا یک تهدید برای زنان جامعه ما است و من برای مسئولی که در مورد این موضوع اظهار نظر میکند متاسفم.

عنایت عنوان کرد: موارد ازدواج با افغانیها را دیدهایم و برخی نیز به طلاق منجر میشود. بیشتر این افراد غیرقانونی وارد ایران شدهاند و بنابراین ازدواج آنها در هیچ دفتری ثبت نمیشود و هیچ حقوق قانونی به آنها تعلق نمیگیرد. فرزندی که ثمره این ازدواج باشد نیز بیهویت خواهد بود و شناسنامهای برای وی صادر نمیشود.

وی با بیان اینکه یکی از دلایل مردان افغان برای ازدواج با زنان ایرانی گرفتن اقامت است، گفت: این فرد با یک دختر ایرانی ازدواج میکند و پس از مدتی اقامت خود را میگیرد. این موضوع نیز سوء استفاده از دختران ایرانی است.

عنایت گفت: گاهی مرد به کشور خود باز میگردد و یک زن تنها و یک کودک بیهویت باقی میماند. این نیز تهدید دیگری برای جامعه است.

این جامعهشناس ادامه داد: اگر چنین ازدواجی را در جامعه ترویج کنیم، فرصتی فراهم میکنیم که مسائل و مشکلات اجتماعی افزایش یابد ، اینگونه ازدواجها از هر جهت میتوانند مشکل ساز شوند.

عنایت هدف مردهای ایرانی برای ازدواج با دختر افغان را هزینه کمتر برای زندگی دانست و گفت: آنها تصور میکنند که هزینههای زندگی کمتر میشود در حالی که هزینههای اجتماعی و فرهنگی زیادی برای آنها خواهد داشت.

شاید نگاهها در جامعه نسبت به گذشته تغییر کرده باشد و بسیاری از اتفاقات عادی جلوه کند ولی با این حال باز هم نگاه خانوادههای ایرانی به ازدواج دخترشان با یک فرد افغان تغییری نکرده است.

هنوز هم مردم ما نمیتوانند با این موضوع کنار بیایند. شاید برخی مسئولان بتوانند شخصا با این موضوع کنار بیایند ولی مسائل اجتماعی و فرهنگی آن گریبانگیر جامعه خواهد بود و نمیتوان به راحتی از کنار آن عبور کرد. این مسائل فرهنگی در بخش کوچکتر در ازدواج افراد با قومیتهای دیگر در همین کشور دیده میشود و در بسیاری از موارد نمیتوان آنها را نادیده گرفت.